امام حسین علیه السّلام فرمودند:

ان الله اتخذ کربلا حرما آمنا مبارکا قبل ان یتخذ مکه حرماً؛
به راستى که خدا کربلا را حرم امن و با برکت قرار داد پیش از آن که مکه را حرم قرار دهد.( شایان ذکر است منظور از این روایت درعالم بالا می باشد که قبل از مکه، کربلا حرم امن الهی قرار گرفت.)
کامل الزیارات، ص ۲۶۷/ بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۱۱۰٫


اگر فضائل کربلا بیان شود؛ حج تعطیل میشود

روایت اول؛ اگر فضائل کربلا بیان شود؛ حج تعطیل می‌شود

امام صادق علیه السلام در صحیحه ، به ابن ابی یعفور می‌فرماید: فضائل کربلا آن قدر زیاد است که اگر بیان شود؛ حج به کلی تعطیل می‌شود و با توجه به همین فضائل و عظمت مضجع شریف امام حسین علیه السلام است که خداوند قبل از مکه ، کربلا را حرم امن خود قرار داد. راوی می‌پرسد اگر فضائل کربلا این قدر است پس چرا زیارتش واجب نشد؟ حضرت می‌فرماید: خواست خدا همین بوده است:

عبد اللَّه ابی یعفور گفت: از امام صادق علیه السّلام شنیدم که به شخصی از دوستانش فرمودند. فلانی! به زیارت قبر ابی عبد اللَّه الحسین علیه السّلام می‏روی؟ آن شخص گفت: بلی من هر سه سال یا دو سال یک مرتبه به زیارتش می‏روم. حضرت در حالی که صورتشان زرد شده بود فرمودند:

به خدائی که معبودی غیر از او نیست ، اگر او را زیارت کنی برتر است برای تو از آنچه در آن هستی! آن شخص عرض کرد: فدایت شوم آیا تمام این فضل برای من هست؟ حضرت فرمودند:

بلی به خدا سوگند ، اگر من فضیلت زیارت آن حضرت و فضیلت قبرش را برای شما باز گو کنم به طوری کلّی حجّ را ترک کرده و احدی از شما دیگر به حج نمی‏رود ، وای بر تو آیا نمی‏دانی خداوند متعال به واسطه فضیلت قبر آن حضرت کربلا را حرم امن و مبارک قرار داد پیش از آنکه مکّه را حرم امن نماید؟

ابن ابی یعفور می‏گوید: محضرش عرضه داشتم: خداوند متعال حج و زیارت بیت اللَّه را بر مردم واجب کرده ولی زیارت قبر امام حسین علیه السّلام را بر مردم واجب نکرده است پس چطور شما چنین می‏فرمائید؟ حضرت فرمودند: اگر چه همین طور است ولی در عین حال خداوند متعال فضیلت زیارت آن حضرت را اینگونه قرار داده است. مگر نشنیده‏ای کلام امیر المؤمنین علیه السّلام را که فرمودند: کف پا سزاوارتر به مسح نمودن از ظاهر و روی پا است ، ولی در عین حال حق تعالی مسح روی پا را بر بندگان واجب کرده است؟! و نیز مگر نمی‏دانی اگر موقف ( محلّ محرم شدن ) به خاطر شرافتی که در حرم هست در حرم بود ، افضل و برتر بود ولی خداوند متعال آن را در غیر حرم قرار داده است.

روایت دوم:

کعبه ، به خاطر شرافت خاک کربلا و امام حسین ( ع ) آفریده شده‌است:

در این روایت موثقه ، خداوند به زمین کعبه فرمود:‌ فضیلت تو ، ‌ همانند قطره‌ی نسبت به دریاست و اگر خاک کربلا و آن کسی که در آن آرمیده است نبود؛‌ تو و آن خانه‌ی را که به آن افتخار می‌کنی نمی‌آفریدم:

امام صادق علیه السلام فرمودند: زمین کعبه در مقام مفاخره گفت: کدام زمین مثل من است ، و حال آنکه خداوند خانه‏اش را بر پشت من بنا کرده و مردم از هر راه دوری متوجه من می‏شوند ، و حرم خدا و مأمن قرار داده شده‏ام؟!! خداوند متعال به سویش وحی کرد و فرمود:

بس کن و آرام بگیر ، به عزّت و جلال خودم قسم آنچه را که تو برای خود فضیلت می‏دانی در قیاس با فضیلتی که به زمین کربلاء اعطاء نموده‏ام همچون‏ قطره‏ای است نسبت به آب دریا که سوزنی را در آن فرو برند و آن قطره را با خود بر دارد ، و اساسا اگر خاک کربلاء نبود این فضیلت برای تو نبود و نیز اگر نبود آنچه که این خاک آن را در بر دارد تو را نمی‏آفریدم و بیتی را که تو به آن افتخار می‏کنی خلق نمی‏کردم بنا بر این آرام بگیر و ساکت باش و متواضع و خوار و نرم باش و نسبت به زمین کربلا استنکاف و استکبار و طغیانی از خود نشان مده و الّا تو را فرو برده و در آتش جهنّم قرارت می‏دهم‏

روایت سوم:

خداوند قبل از خلق کعبه ، کربلا را حرم خود قرار داد

حضرت علی بن الحسین علیهما السّلام فرمودند: خداوند متعال بیست و چهار هزار سال قبل از اینکه زمین کعبه را خلق کند و آن را حرم قرار دهد زمین کربلاء را آفرید و آن را حرم امن و مبارک قرارداد ، و هر گاه حق تعالی بخواهد کره زمین را لرزانده و حرکتش دهد ( شاید کنایه از قیامت باشد ) زمین کربلاء را همراه تربتش در حالی که نورانی و شفّاف هست بالا برده و آن را در برترین باغ‏های بهشت قرار داده و بهترین مسکن در آنجا می‏گرداند و ساکن نمی‏شود در آن مگر انبیاء و مرسلین ( یا بجای این فقره فرمودند: و ساکن نمی‏شود در آن مگر رسولان اولو العزم ) این زمین بین باغ‏های بهشت می‏درخشد همان طوری که ستاره درخشنده بین ستارگان نورفشانی می‏نماید ، نور این زمین چشم‏های اهل بهشت را تار می‏کند و با صدائی بلند می‏گوید: من زمین مقدّس و طیّب و پاکیزه و مبارکی هستم که سید الشهداء و سرور جوانان اهل بهشت را در خود دارم.‏

 

دو مطلب مهم در تحلیل روایات

مطلب اول؛ منشأ برتری کربلا ، وجود مقدس امام حسین ( ع ) است

در متن هریکی از این روایات باید تأمل کرد که منشأ برتری کربلا بر کعبه چیست؟ و کربلا از کجا این همه فضائل را کسب کرده است؟

با دقت در متن آنها ، روشن می‌شود که برتری کربلا از وجود مقدس امام حسین علیه السلام نشأت گرفته و کل فضائل و اسرار او در عظمت وجود آنحضرت است.

اگر خداوند کربلا را قبل از کعبه حرم خودش قرار داد؛ به فضل قبر سید الشهداء‌ است:

اگر خداوند به زمین مکه فرمود؛ تو و این خانه را به خاطر زمین کربلا خلق کردم؛ به واسطه همین امام معصوم است:

و اگر زمین کربلا در میان بهشتیان ندا می‌دهد: من زمین مقدس ، پاک و مبارکم به خاطر همان آقای جوانان بهشت است که در او مدفون است:

و اگر خداوند زمین کربلا را بی نهایت گرامی‌داشت و به تواضع و شرافتش افزود باز هم به واسطه همان ریحانه رسول خدا صلی الله علیه وآله و اصحاب مخلص اوست:

مطلب دوم؛ امام حسین ( ع ) علت خلقت کعبه و کربلا است

یک قسمت از روایت دوم این است:

اگر آن کسی که او را زمین کربلا دربر گرفته نبود؛ مکه و بیت الحرام را نمی‌آفریدم.

این جمله علاوه بر این‌که علت خلقت کعبه را بیان می‌کند ، بیانگر علت خلقت زمین کربلا نیز هست؛ زیرا شرافت و برتری کربلا از وجود آن حضرت است و اگر حضرت سید الشهداء خلق نمی‌شد؛ کربلا هم نبود و اگر کربلا نمی‌بود کعبه هم نبود.

از طرف دیگر ، ‌ وجود سید الشهداء وابسته به وجود پدر و مادر بزرگوار آن حضرت است. وجود مبارک مادرش وابسته به وجود خاتم انبیاء است و طبق حدیث قدسی ( لولاک ما خلقت الافلاک که خطاب به رسول خداست ) که مورد قبول فریقین است؛ وجود نبی اکرم علت اصلی خلقت عالم است. بنا براین خداوند می‌دانست که از نسل رسول خدا انسانهای پاک و هدایتگر جامعه به وجود می‌آید؛‌ آنحضرت را آفرید. در نتیجه اگر امام حسین علیه السلام که از وجود رسول خداست نبود؛ کعبه و کربلا هم نبود.

 

سخنان علماء در برتری کربلا بر کعبه

عده‌ی از بزرگان علمای شیعه نیز به برتری کربلا بر کعبه تصریح کرده اند که در این قسمت نظر برخی را یاد آور می‌شویم:

  1. شهید اول: طبق مرجحات روائی ، کربلا برتر از مکه است؛

شهید اول در کتاب دروس می‌نویسد:

در باره کربلا مرحجات وارد شده است. اقرب این است که جایگاه قبور ائمه علیهم السلام نیز هم چنین است ( ‌مرجح دارند ) اما نسبت به شهرهای که ائمه در آنان بودند حتی مدینه؛‌ مکه برتر از آنهاست.

ابن ابی جمهور احسائی بعد از اینکه این عبارت شهید اول را در کتابش نقل کرده می‌گوید:

بدون تردید جایگاه قبور ائمه علیهم السلام بر زمین بیت الحرام برتر است و اما افضلیت کربلا بر زمین مکه به مقتضای ادله است.

  1. ابن ابی جمهور احسائی: کربلا در شرافت ، برتر از کعبه است؛

ایشان در ذیل روایت دوم می‌نویسد:

ظاهر این روایت تقدم کربلا بر مکه در آفرینش است. بر مطلب فوق روایت امام باقر علیه السلام تصریح دارد. خداوند کربلا را ۲۴ هزار سال قبل از آفرینش کعبه ، آفرید و آن را مبارک و مقدس کرد و برتری زمین در بهشت قرارداد.

از این روایت اشرفیت کربلا بر کعبه استفاده می‌شود. این مطلب را روایت امام صادق علیه السلام تأیید می‌کند که آن را ابن قولویه نقل کرده است.

  1. علامه سید شرف الدین موسوی عاملی:

حرمت امام حسین ( ع ) و کربلا ،   برتر از حرمت کعبه است

ایشان در مقاله خود تحت عنوان  « من ذخائر التراث فلسفه المیثاق والولایه » . بعد از نقل روایت دوم ( ‌موثقه ) می‌گوید:

هیچ استبعاد و اشکال در این امر ( برتری کربلا ) نیست ، زمین کربلا به خاطر این که حضرت امام حسین سید الشهداء علیه السلام را در برگرفته شرافت پیدا کرده است. طبق روایاتی که فریقین نقل کرده‌اند؛‌ حرمت مؤمن بالاتر از کعبه است. وقتی حرمت مؤمن این گونه باشد؛ پس چرا نوه‌ رسول خدا و ریحانه پیامبر و آقای جواهان اهل بهشت حرمتش برتر از کعبه نباشد؟ منظور امام صادق علیه السلام از این بیان ابراز برتری زمین کربلا است؛ نه رها کردن فریضه حج.

  1. جعفر عباس حائری:

اخذ‌ کربلا به عنوان حرم خدا ، دلیل افضلیت کربلاست

ایشان بعد از نقل روایت سوم که می‌گفت:‌ خداوند ۲۴ هزار سال قبل از آفرینش کعبه ، کربلا را حرم خود قرارداد؛ می‌گوید: این خود دلیل برتری کربلا بر مکه است:

قلت: إن هذا الکلام لدلیل علی أفضلیه کربلاء المقدسه علی مکه المشرفه ، وأشرفیتها علیها ، وأشار إلی هذه المزیه السید مهدی بحر العلوم ( رحمه الله ) فی منظومته القیمه حیث قال:

ومن حدیث کربلاء والکعبه                  لکربلاء بان علو الرتبه

ویضیف إلیها المرحوم الهادی کاشف الغطاء قوله:

لم تخلق الکعبه لولا کربلاء                  وکربلا نالت بما فیه العلا

تزهو کربلا لأهل الجنه             کالکوکب الدری فی الدجنه

این کلام ( ‌روایت سوم ) ‌ دلیل برتری کربلا مقدسه و شرافت او بر مکه مشرفه است. و به این مزیت سید مهدی بحر العلوم در منظومه ارزشمند خود اشاره کرده و فرموده است:

از گفتگوی کربلا و کعبه ( ‌و تفاخر بر همدیگر ) برتری رتبه برای کربلا آشکار شد.

مرحوم هادی کاشف الغطاء این اشعار را بر آن افزوده است:

اگر کربلا نبود کعبه آفریده نمی‌شد و کربلا به درجه‌ی از عظمت که سزاوار اوست رسیده است.

کربلا برای بهشتیان همانند ستاره‌ی درخشان در شب تار می‌درخشد.

اشعار دیگری که در سؤال مطرح شده نیز بر عظمت این سرزمین مقدس اشاره می‌کند:

هی الطفوفُ فَطُف سبعًا بمغناها                  فما لمکهَ معنًی مثل معناها

أرضٌ ولکنها السبعُ الشدادُ لها            دانت وطأطأَ أعلاها لأَدناها

این مزار شهیدان ( زمین کربلا ) است در ساحل دریا ، پس هفت مرتبه طواف کن محل آرامگاه آن را. برای مکه صفائی همانند صفای کربلا نیست ، کربلا زمینی است که سختی های هولناک در آنجا فرود آمد و هر که در آن جا رفت فروتن و خاضع شد.

مصرع « فما لمکه معنی مثل معناها » بیانگر این است که در کربلا حالت معنوی خاصی برای زائر دست می‌دهد که در زیارت کعبه نیست؛ زیرا زائر هنگام ورود به کربلا به خاطر تداعی مصیبت های شهدای کربلا با حالت محزون و گرفته وارد می‌شود که این حالت در هنگام ورود به کعبه برای زائر دست نمی‌دهد.

نتیجه

تا این جا روشن شد که از نظر روایات صحیح و موثق ، کربلا برتر از کعبه است؛ زیرا کربلا واسطه خلقت کعبه است ، ‌ هر شرافت و فضیلتی را که مکه دارد به برکت زمین کربلا است.

به همین جهت خداوند قبل از اینکه کعبه را خلق کند آن را حرم خود قرار داد. و تعابیر:‌  « حرم الله ورسوله »  و « فی تربتها شفاء » که در سؤال مطرح شده بود در باره کربلا وارد شده است؛‌ اما تعابیر: « افضل بقاع الارض » و « ارض الله المختاره » مضمون روایاتی است که در این مجموعه به آنها اشاره شد.

 

خلاصه و جمع بندی کل مطالب :

شیعیان هم نظر با دیگر فرق اسلامی ، ‌ برای کعبه حرمت و جایگاه خاصی را قائل است. اما طبق روایات صحیح السند و موثق ، کربلا علت آفرینش کعبه است به عبارت دیگر ، خداوند کعبه را به خاطر عظمت کربلا و آن کسی در آنجا مدفون است؛ آفریده است از این جهت برتری کربلا اثبات می‌‌شود.

اما علاوه برآن ، سه روایت که هرسه صحیح و موثق است نتیجه نهائی را با اثبات برتری کربلا بر کعبه روشن ساخت.

در روایت اول امام صادق به ابن ابی یعفور فرمود:‌ اگر فضائل کربلا را بیان کنم؛ حج به کلی تعطیل می‌شود. این سخن نشانه این است که کربلا فضائلی دارد که آنها را کعبه ندارد و الا این سخن امام بیهوده خواهد بود و ساحت امام معصوم از گفتار باطل و بیهوده به دور است.

در روایت دوم نیز خداوند به زمین کعبه فرمود:‌ بس است دیگر فخر فروشی نکن! اگر زمین کربلا نبود تو را و آن خانه را خلق نمی‌کردم. این سخن محکم ترین دلیل بر شرافت و افضلیت کربلا بر کعبه است؛‌ زیرا معنایش این است که هر فضیلتی را که کعبه دارد وابسته به وجود کربلا است. و اگر به جز این روایت ، ‌ روایت دیگری هم در برتری کربلا نداشتیم؛‌ فقط همین روایت برای اثبات مطلب کافی بود.

در روایت سوم امام زین العابدین علیه السلام فرمود: خداوند ۲۴ هزار سال قبل از خلقت کعبه ، ‌ کربلا را حرم امن و مبارک برای خود قرار داد.

از این روایات دو مطلب مهم به دست آمد:

  1. منشأ برتری کربلا ، ‌ وجود مقدس امام حسین است و این مطلب در روایات تصریح شده است؛
  2. همانطوریکه امام حسین علیه السلام علت خلقت کعبه است؛‌ علت خلقت کربلا هم خواهد بود؛ زیرا اگر امام نبود ، ‌ زمین کربلا هم نبود.

خلاصه مفاد این روایات این است که کعبه در وجود و فضائل خود مرهون کربلا است.

گردآوری : عترت النّبی(ص)